Herri kirolak bai, idi probak ez!
- Mobilizazioa Sokamuturra Ez, Leioa contra el Maltrato Animal / Animaliekiko Tratu Txarrik Ez eta Alma Animal elkarteek antolatu dute, Andra Mariko bizilagunekin batera, eta urriaren 24ean, larunbata, 19:00etan izango da, Andra Mariko kiroldegiaren aurrean.
- Animaliei eragiten zaien sufrimendu fisiko eta psikologikoa salatzen dute, 4.500 kilorainoko harriak arrastaka eramatera behartzen baitituzte, eta probetan akuiluak erabiltzea zalantzan jartzen dute.
- Getxoko Udalari gardentasuna eskatzen diote ikuskizun horien antolaketari, udal instalazioetan egiteari eta diru publikoz finantzatzeko balizko akordioei buruz.
Sokamuturra Ez, Leioa contra el Maltrato Animal / Animaliekiko Tratu Txarrik Ez eta Alma Animal elkarteek, Andra Mariko bizilagunekin batera, elkarretaratzea deitu dute datorren urriaren 17rako, larunbata, 19:00etan, Getxoko Andra Mariko kiroldegiaren aurrean, idi probak izenez ezagutzen diren idi-arrastre probei amaiera emateko eskatzeko. Taldeek salatu dute ikuskizun horiek, udal instalazio batean egiten jarraitzen dutenak, sufrimendua eragiten dietela animaliei, eta beharrezkotzat jotzen dute animaliak erabiltzen dituzten jai- eta kirol-tradizioak berrikustea.
Taldeek gogorarazi dute Getxoko herritar askok ez dakitela proba horiek oraindik ere egiten direla udalerrian. “Tradizioak gure kulturaren parte dira, baina ez dira aldaezinak. Sufrimendua eragiten dutenean, aldatu egin behar dira”, adierazi dute.
4.500 kilorainoko harriak
Elkarteek azaldu dutenez, idi probetan idi pare batek 1.500 eta 4.500 kilo arteko harri bat behin eta berriz arrastaka eraman behar du galtzada-harrizko edo harri biribilezko gainazal batean. Salatzen dutenez, proba horietan animaliek nekearen zantzu argiak erakusten dituzte: arnasestu bizia, ahoan aparra, irristatzeak, aurrera egiteko erresistentzia eta pistatik ihes egiteko saiakerak.
Era berean, akuilua erabiltzea zalantzan jartzen dute: 22 milimetroko lodierako makila, 10 milimetrorainoko punta zorrotza duena, eta federazioaren araudiak berak jasotzen du haren erabilera. Araudi horrek lau akuilu baimentzen ditu proba bakoitzeko, eta akuilu bat “animaliari jotzeagatik” apurtzen denean zer gertatzen den ere arautzen du: lehenengoa beste batekin ordezka daiteke, eta bigarren apurketaren ondoren baino ez da idi-gidaria akuilurik gabe geratzen. “Araudiak bi zentimetro baino gehiagoko makila bat idiari jotzean apurtzea aurreikusi behar badu, gertatzen delako da”, diote. Araudi berak debekatzen du punta bi segundo baino gehiagoz sartuta edukitzea edo idia muturrean, uzkian edo prepuzioan zigortzea.
Animalien sufrimendua lehiaketaren aurretik hasten da
Taldeek ohartarazi dute animaliei eskatzen zaien esfortzua ez dela proba bakoitzak irauten dituen minutuetara mugatzen. Tauromakiaren eta Animalien Tratu Txarren aurkako Albaitari Abolizionisten Elkarteak (AVATMA) egindako albaitaritza-txostenaren arabera, idi pare batek hainbat tonako harriak arrastaka eraman ahal izateko, aurretik entrenamendu-prozesu progresibo eta jarraitu bat gainditu behar du, ibilaldiak eta gero eta karga handiagoak arrastatzea barne.
Elkarteek zalantzan jartzen dituzte prestaketa hori egiteko baldintzak, jendaurretik kanpo egiten baita, eta ez baitakite albaitaritza- edo araudi-kontrol espezifikorik dagoenik. Bereziki kezkagarritzat jotzen dute entrenamendu horien gainbegiratzea, itxuraz, animalien jabeen esku geratzea, lehiaketen emaitzan interes zuzena baitute.
“Pistan ikusten dena amaiera besterik ez da. Sufrimendua askoz lehenago hasten da, inork begiratzen eta kontrolatzen ez duen tokian”, ohartarazi dute deitzaileek. Galdetzen dute nork gainbegiratzen dituen entrenamenduak urteko gainerako egunetan, eta gogorarazten dute araudiak berak apustuak jasotzen dituela proba ofizialen artean eta diru-sariak aurreikusten dituela, eta horrek presio handiagoa jartzen diela animaliei.
AVATMAren txostenak probetan sufrimendu fisiko eta psikologikoaren hainbat adierazpen jasotzen ditu, besteak beste: arnas maiztasunaren igoera, nekea, ahitzea, lerdea, oinak jartzeko eta biratzeko zailtasunak, estropezuak, aurrera egiteko erresistentzia eta akuiluaren erabilerarekin lotutako lesio eta zauri posibleak.
Albaitaritza-dokumentu horren arabera, zantzu horiek min-, beldur-, neke- eta estres-egoerekin lotuta daude. Gainera, ohartarazten du sufrimendua ez dela lehiaketara mugatzen, eta kargadun entrenamenduetan, kamioiko garraioan eta ingurune ezezagunetan ere gerta daitekeela, jendea, oihuak eta megafonia daudenean.
“Idiak ez dira kirolariak”
Deitzaileek azpimarratu dute haien aldarrikapenak ez duela esan nahi euskal herri kirolak edo tradizioen kontserbazioa baztertzen dituztenik. Izan ere, berariaz babesten dituzte aizkora, harri jasotzea, sokatira, trontza, ingude altxatzea edo lokotx biltzea bezalako modalitateak, non pertsonek erabakitzen duten parte hartzea eta esfortzu fisikoa borondatez hartzea.
“Idiak ez dira kirolariak. Ez dute erabakitzen entrenatzea, ez dute lehiatzea aukeratzen eta ezin dute erabaki noiz gelditu. Pertsonak dira lehiaketa antolatzen dutenak eta animaliak egin beharreko esfortzua erabakitzen dutenak”, adierazi dute.
Ildo horretan, aste honetan elkarteek idazkiak aurkeztu dituzte Eusko Jaurlaritzan, Bizkaiko Foru Aldundian eta Getxoko Udalean. Idazki horietan gogorarazten dute Euskadiko jarduera fisikoaren eta kirolaren 2/2023 Legeak ezartzen duela animaliek parte hartzen duten diziplinen araudiek lehiaketetan albaitari bat egoteko betebeharra jaso behar dutela, eta animaliei emandako tratuak kirolariei emandakoaren parekoa izan behar duela. Federazioaren araudiak ez du betebehar hori berariaz jasotzen. Horregatik, probak egin aurretik egiaztatzeko eskatu dute albaitari elkargokide bat egongo dela eta animalia mina, nekea edo lesioa izanez gero erretiratzeko protokolo bat badagoela.
Tradiziozko kultura eta kirola animaliarik erabili gabe bilaka daitezkeela erakusteko adibide gisa, elkarteek joan den urriaren 10ean Bilbon egindako Red Bull Cross Kirolak aipatzen dute: gaur egungo kirol-diziplinak eta euskal diziplina tradizionalak uztartzen dituen lehiaketa, idi probarik, asto probarik eta zaldi probarik gabe. “Harri-arrastea badago, eta idirik gabe egiten da giza probetan: horretarako aukera egiten duten pertsonek egiten dute”, nabarmendu dute.
“Gure kultura bizirik mantentzearen alde gaude. Tradizioa eta bilakaera bateragarriak dira. Eskatzen duguna da esfortzua animalia bati inposatzen zaion modalitateak berrikustea”, azaldu dute.
Nekazaritza-lanari lotutako jatorria duen tradizioa
Elkarteek gogorarazi dute, halaber, idiek euskal gizarte landatarrean izan duten zeregin historikoa. Mendeetan zehar, animalia horiek soroak goldatzeko, zamak garraiatzeko eta baserriak eraikitzeko erabilitako egurra eta harria arrastatzeko erabili ziren.
Probalekuak, hain zuzen ere, lan-animalia horien indarra egiaztatzeko sortu ziren. Andra Marin, arrastre-probak gutxienez 1950etik daude dokumentatuta; garai hartan elizaren aurrean zegoen probaleku zahar batean egiten ziren, gaur egun kiroldegia dagoen lekuan.
Hala ere, elkarteek uste dute idien erabilera historikoki justifikatzen zuen testuinguru sozial eta ekonomikoa desagertu egin dela, eta gaur egun proba horietan parte hartzeak entretenimendu-helburua besterik ez duela.
“Garena neurri handi batean haiei zor diegu. Haiek omentzeko modurik onena ez da gu entretenitzeko harriak arrastaka eramanarazten jarraitzea, bakean uztea baizik”, adierazi dute.
Urteak gauza bera eskatzen
Deialdia animalien aldeko hainbat taldek urteak daramatzaten aldarrikapenen barruan kokatzen da, animalien sufrimendua dakarten ikuskizunak ezabatzeko. Horien artean, Leioa contra el Maltrato Animal / Animaliekiko Tratu Txarrik Ez taldeak aspalditik eskatzen du asto proben amaiera. Leioan ez dira idi probarik egin, ez aurten ezta iaz ere.
Getxoren kasuan, joan den 2026ko martxoaren 26an, Sokamuturra Ez elkarteak herri-ekimen bat aurkeztu zuen Udalbatzarrean, 1.125 sinadura baliodunek babestua, animaliarik gabeko jaiak eskatzeko, sokamuturra zein idi-arrastre probak barne.
Proposamena baztertu egin zen: EAJ-PNVk aurka bozkatu zuen, EH Bilduk eta PPk abstentzioa egin zuten, eta PSE-EEk eta Elkarrekin Podemosek alde bozkatu zuten.
Ondoren, elkarteek idatziz eskatu zioten Udalari informazioa, nork antolatzen eta baimentzen dituen idi-probak eta zein akordioren bidez erabiltzen den udal instalazio bat horiek egiteko.
Azaltzen dutenez, Alkatetzaren erantzunak ez zituen gai horiek argitu, eta honako hau adieraztera mugatu zen: probak “Udalaz kanpoko erakundeek” antolatzen dituztela, “indarreko araudia” aplikatzen dela eta edozein aldaketa “dagokion legegilearen” aurrean planteatu behar dela.
Hala ere, elkarteek adierazi dute Bizkaiko Herri Kirol Federazioak, idi probak bere modalitateen artean dituenak, argitaratzen duela 2026an “Getxo Herri kirolak” izeneko hitzarmena duela Getxo Kirolak udal kirol-erakundearekin.
Elkarteek adierazi dute ez dutela hitzarmen hori aurkitu Udalak argitaratutako dokumentazioaren artean, eta formalki kopia bat eskatu dutela, baita haren zenbateko ekonomikoari buruzko informazioa ere, eta idi-probak antolatzea edo finantzatzea jasotzen duen jakiteko.
“Udalak dio hau ez doala berarekin, baina hitzarmen bat du proba hauek arautzen dituen federazioarekin. Jakin nahi dugu zer jasotzen duen hitzarmen horrek eta zenbat diru publiko dagoen atzean”, adierazi dute.
Era berean, zalantzan jartzen dute Alkatetzak defendatu izana federazioaren araudiak animalien “estimulazio-sistemak” murriztea bilatzen duela eta zehapen-araubide “oso gogorra” duela, araudi horrek berak akuilua erabiltzea baimentzen duenean, 10 milimetrorainoko puntarekin eta lau akuilurekin proba bakoitzeko.
Egoera horren aurrean, elkarteek erakundeen gardentasuna, ikuskizun horiek antolatzeko baldintzei buruzko informazioa eta elkarrizketa-prozesu bat irekitzea eskatzen dute, animaliarik gabeko alternatibak aztertu ahal izateko.
Herritarrei deia elkarretaratzean parte hartzeko
Sokamuturra Ez, Leioa contra el Maltrato Animal / Animaliekiko Tratu Txarrik Ez eta Alma Animal elkarteek dei egin diete Andra Mariko bizilagunei, Getxoko herritar guztiei eta inguruko udalerrietan bizi direnei urriaren 17ko, larunbateko, elkarretaratzean parte har dezaten.
Taldeek deialdia zabaltzeko laguntza ere eskatzen dute, baita praktika hori ezagutarazteko ere, haien ustez tokiko biztanleen zati batek ez baitaki oraindik egiten denik.
“Haiek omentzeko modurik onena bakean uztea da”, adierazi dute deitzaileek, eta animaliekiko errespetuarekin eta haien babesarekin bateragarriak diren herri kirolak eta tradizioak lortzeko bidean aurrera egin beharra azpimarratu dute.
ELKARRETARATZEA: GETXON IDI PROBARIK EZ
Data: 2026ko urriaren 24a, larunbata.
Ordua: 19:00.
Lekua: Andra Mariko kiroldegiaren aurrean, Getxon.
Deitzaileak: Sokamuturra Ez, Leioa contra el Maltrato Animal / Animaliekiko Tratu Txarrik Ez eta Alma Animal, Andra Mariko bizilagunen babesarekin.
Material grafikoen eta txostenen estekak:
1. AVATMAren albaitaritza-txostena, idiek harri-arrastre probetan jasaten duten sufrimenduari buruzkoa.
Kontsultatu AVATMAren albaitaritza-txostena
2. Aitor Garmendiaren idi proben argazkiak.
Garrantzitsua litzateke haren izena argazkilari gisa aipatzea.
Ikusi Aitor Garmendiaren argazkiak
3. Urriaren 17ko elkarretaratzea iragartzen duen YouTubeko bideoa.
Ikusi elkarretaratzearen bideoa
4. Euskadiko Herri Kirol Federazioa.
Bere webgunean idi proben araudia kontsulta daiteke.
Kontsultatu idi proben araudia
5. Bizkaiko Herri Kirol Federazioa.
Hemen ageri da lehiaketen egutegia, Getxoko probak barne.
